Nhật kí xa xứ - Part 25 - Đêm bảo tàng (4)

Tên đầy đủ của bảo tà ng Guimet là Bảo tà ng quốc gia nghệ thuật châu � (Musée national des arts asiatiques), nơi trưng bà y các sản phẩm nghệ thuật cổ đại-trung đại và cận đại của các nước châu � từ Nhật Bản tới Afghanistan mà nước Pháp đã cướp/mua/khai quật được trong suốt hơn một thế kỉ tung hoà nh ở đây. Tuy Pháp « chỉ » phải đứng thứ hai sau đế quốc Anh v� mức độ khai thác thuộc địa ở châu � nhưng qua những gì tôi đ�c được trên mạng và trông b� ngoà i của bảo tà ng thì Guimet « có vẻ » nh� bé và nghèo nà n v� mặt hiện vật.

Mặt ti�n của bảo tà ng Guimet ở Quảng trư�ng Alma. Phía bên tay trái của bảo tà ng là Viện Viễn đông Bác cổ nổi tiếng, thật ngạc nhiên là trụ sở của Viện lại là một tòa nhà nh� bé, xấu xí, kém xa so với cơ sở cũ của nó ở Việt Nam – nay là Bảo tà ng Lịch sử Việt Nam

Tôi đã nhầm ! Bộ sưu tập của bảo tà ng Guimet, dù đã san bớt cho Bảo tà ng kè Branly và Viện Thế giới Ả Rập, vẫn cực kì đồ sộ. Tất cả các n�n văn hóa lớn của châu � đ�u có hiện vật tại đây, và đó đ�u là những hiện vật độc đáo, tinh tế và quý giá nhất. �ương nhiên nơi tôi quan tâm nhất vẫn là gian trưng bà y v� Việt Nam, nơi lưu giữ hiện vật khảo cổ quý giá nhất trong lịch sử mấy nghìn năm của nước ta – Trống đồng �ông Sơn. Nhưng phải thừa nhận một sự thật rằng gian trưng bà y của Việt Nam, nếu trừ đi gian Chăm Pa, thì thuộc và o hà ng nh� bé, sơ sà i và « nhạt nhẽo » nhất trong số các gian trưng bà y ở Guimet, thậm chí là thua kém cả các n�n văn hóa nh� như Nepal (chứ chưa cần nói đến các n�n văn hóa « lớn » như Campuchia, Afghanistan hay ba cây đại thụ của Guimet là Nhật Bản, Trung Quốc và Ấn �ộ). Khó có thể tin rằng sau 80 năm cà y nát nước ta, ngư�i Pháp lại « chỉ » mang v� từng nà y hiện vật, phải chăng n�n văn hóa Việt Nam … chỉ đến thế, hay tất cả những gì tinh túy nhất của Việt Nam đã bị nhà Minh phá hủy và cướp bóc trong vòng mấy chục năm đô hộ ? Hy v�ng tôi sớm có dịp tới Bảo tà ng Cố cung Bắc Kinh để tự trả l�i câu h�i của mình. Quay lại với gian trưng bà y của Việt Nam, « ngôi sao » trống đồng �ông Sơn quả thực rất ấn tượng với những nét hoa văn tinh tế và những đư�ng cong đáng tự hà o của một hiện vật được tạo tác từ cả nghìn năm trước Công nguyên. Bên cạnh chiếc trống đồng quý giá, gian Việt Nam chỉ còn một số đồ sứ với mức độ tinh xảo vừa phải có niên đại khoảng thế kỉ 15, 16 cùng hai bức tượng Quan Âm có niên đại thế kỉ 17, 18. Tuy khá nghèo nà n nhưng dù sao tôi cũng có một tự hà o nh� rằng hiện vật của Việt Nam, dù bị kẹp giữa hai cực văn hóa khổng lồ là Trung Quốc và Khmer, vẫn có những nét riêng không bị trộn lẫn.

Muôn năm chế độ Night snapshot của S2 IS.

Tượng Quan Âm chùa Liên Trì, thế kỉ 17 – �ĩa sứ thế kỉ 16 – Tượng Quan Âm Tượng Quan Âm thế kỉ 18

Việt Nam còn một gian khác lớn hơn dà nh cho các hiện vật th�i kì Chăm Pa ở Mỹ Sơn thế kỉ 11, 12. Tuy chúng rất đẹp và tinh tế nhưng tôi không có nhi�u ấn tượng lắm vì chúng (đương nhiên) giống hệt các hiện vật « anh em » của n�n văn hóa Khmer-Campuchia vốn chiếm nguyên 2/3 tầng 1 của bảo tà ng.

Một hiện vật có nguồn gốc Mỹ Sơn, thế kỉ 12 – Gian chính của tầng 1 được dà nh toà n bộ cho n�n văn hóa Khmer-Campuchia

Do có quá nhiá»�u hiện vật và tòa nhà được dùng là m bảo tà ng có vẻ nhÆ° được thiết kế vá»›i mục đích ban đầu khác nên không gian trÆ°ng bà y của Guimet khá rắc rối, cá»™ng thêm và o đó là việc thiếu thá»�i gian khiến tôi không thể nà o Ä‘i thăm hết các gian trÆ°ng bà y hiện vật của bảo tà ng, Ä‘Ã nh bằng lòng vá»›i việc tập trung và o hai ná»�n văn hóa Æ°a thích là Trung Quốc và Nhật Bản. Ä�ể mô tả bá»™ sÆ°u tập nghệ thuật Trung Quốc của Guimet chỉ có thể dùng hai chữ : « Tuyệt vá»�i ! ». Nó bao quát toà n bá»™ lịch sá»­ nghệ thuật Trung Quốc từ giai Ä‘oạn nhà ThÆ°Æ¡ng (thế kỉ 12-11 trÆ°á»›c Công nguyên) vá»›i những mảnh Giáp cốt văn nổi tiếng, qua giai Ä‘oạn nhà Chu – Xuân Thu-Chiến Quốc (thế kỉ 5 trÆ°á»›c Công nguyên) vá»›i các bá»™ chuông đồng mà tôi tưởng rằng chỉ còn tồn tại trên phim ảnh. Giai Ä‘oạn hùng mạnh nhất của Trung Quốc thá»�i Hán-Ä�Æ°á»�ng được minh há»�a bằng những đồ tạo tác tinh xảo đến không thể tin được do ngÆ°á»�i Pháp lấy từ địa Ä‘iểm khai quật nổi tiếng – Hang Mạc Cao, Ä�ôn Hoà ng nằm trên Con Ä‘Æ°á»�ng tÆ¡ lụa, dù đã Ä‘á»�c và xem phim tà i liệu vá»� địa chỉ khảo cổ nà y nhÆ°ng tôi vẫn bất ngá»� trÆ
°á»›c sá»± tinh tế của các tác phẩm nghệ thuật-tôn giáo vốn nằm im lìm cả nghìn năm giữa sa mạc nà y.

Một chiếc vại bằng đồng hình con voi niên đại cuối th�i nhà Thương (thế kỉ 12 trước Công nguyên) – Bộ chuông niên đại cuối th�i Xuân Thu, đầu th�i Chiến Quốc (thế kỉ 6 trước Công nguyên) – Tượng th�i nhà �ư�ng (thế kỉ 7)

Nghệ thuật Trung Quốc kể từ cuối th�i nhà Tống và đỉnh cao là giai đoạn cuối đ�i nhà Minh, đầu th�i nhà Thanh được Guimet giới thiệu thông qua sản phẩm nổi tiếng nhất, nổi tiếng tới mức nó đã đi thẳng và o tiếng Anh với cái tên China – gốm sứ. Guimet có một bộ sưu tập gốm sứ Trung Quốc vô giá với đủ bộ men xanh, men đ� và những sản phẩm xuất sắc nhất của vùng gốm Cảnh �ức Trấn. Mỗi chiếc đĩa sứ, l� gốm được trưng bà y đ�u mang một dáng vẻ, mà u sắc và h�a tiết riêng với mức độ tinh xảo vượt xa đồ gốm sứ của hai n�n nghệ thuật láng gi�ng là Tri�u Tiên và Nhật Bản. Rất tiếc là do không gian trưng bà y tối nên tôi không thể chụp lại được vẻ đẹp của những đồ gốm sứ nà y, và thực ra thì chúng xứng đáng được xem tận mắt thay vì chỉ ngắm qua sách vở, phim ảnh.

Một phần nh� trong gian trưng bà y gốm sứ Trung Quốc – Bát sứ th�i nhà Thanh – Bình gốm Cảnh �ức Trấn th�i nhà Minh

Bên cạnh đó Guimet còn có một số lượng không nh� các tác phẩm nghệ thuật Trung Quốc có nguồn gốc từ bộ sưu tập cũ của hoà ng gia Pháp trong đó tôi đặc biệt ấn tượng với một mô hình nhà cửa bằng ngà voi được chế tác vô cùng tinh tế. Từng khuôn mặt ngư�i, rèm cửa, chi tiết quần áo đ�u được chạm khắc tỉ mỉ tới mức mà tôi nghĩ các nhà sản xuất Lego nên lấy chúng là m mẫu cho sản phẩm của h� (mô hình nhà cửa nà y có tỉ lệ tương đương với các bộ lắp ghép Lego hiện đại). Bên cạnh đó Guimet còn có nhi�u sản phẩm nghệ thuật Trung Quốc khác, tất cả đ�u có một điểm chung, đó là chúng được tạo ra với độ tinh xảo vượt trội. Số lượng hiện vật Trung Quốc nhi�u tới mức mà sau khi bước chân ra kh�i bảo tà ng, tôi vẫn chưa chắc mình đã lướt qua (chứ đừng nói là xem kĩ) hết các gian trưng bà y Trung Quốc chưa, thật may là có lẽ tôi đã không b� qua gian quan tr�ng nà o, kể cả những bức tranh tôm, tranh gà nổi tiếng của T� Bạch Thạch.

Bộ mô hình nhà bằng ngà voi – Chi tiết – Một chiếc bình ng�c xanh

�ược trưng bà y xen kẽ với các gian nghệ thuật Trung Quốc là một số gian Nhật Bản và Tri�u Tiên, hai n�n văn hóa-nghệ thuật kế cận và chịu ảnh hưởng lớn từ ngư�i láng gi�ng khổng lồ. Tuy có nhi�u nét giống (và đương nhiên không thể ngang ngửa v� mức độ tinh xảo) với các đồ nghệ thuật Trung Quốc, các tác phẩm Nhật Bản và Tri�u Tiên vẫn có những nét riêng giúp ngư�i xem dù có không đ�c bảng giới thiệu cũng khó mà nhầm được nguồn gốc tác phẩm. Nếu như đồ nghệ thuật Nhật Bản nổi bật ở sự tinh tế với những chi tiết m�m mại, giản lược, thì đồ nghệ thuật Tri�u Tiên lại nổi bật ở sự độc đáo (exotic). �i�u tôi tiếc nuối nhất là đã không thể tìm được gian trưng bà y tranh khắc gỗ Nhật (ukio-e) với bức Sóng lừng ở Kanagawa nổi tiếng của Hokusai.

Bình phong c
him hạc của Nhật Bản – Tượng Kim Cương giữ cửa của Nhật – Tượng Quan Âm nghìn mắt ngìn tay của Tri�u Tiên

Th�i gian không đủ để thăm quan hết các gian trưng bà y của Guimet, tôi đà nh bước ra cửa với hy v�ng sẽ còn có dịp quay lại đây và bà i h�c « �ừng đánh giá bảo tà ng qua vẻ ngoà i của nó ». Guimet xứng đáng là một trong những bảo tà ng xuất sắc và đẹp nhất nhất của Paris, không chỉ bởi bộ sưu tập mà còn bởi chính cách thiết kế hiện đại của tòa nhà bảo tà ng với phong cách Art Déco đặc trưng. Thật ngạc nhiên khi bảo tà ng nà y không nằm trong danh sách những địa điểm thăm quan đông khách nhất của Paris, trong khi đáng ra nó phải là địa chỉ đầu tiên của khách du lịch, nhất là khách du lịch châu � mỗi khi tới thà nh phố nà y. Hay có lẽ h� (khách du lịch) cũng như tôi bị đánh lừa bởi vẻ ngoà i giản dị của Guimet, có lẽ nước Pháp cần có thêm nhi�u « �êm bảo tà ng » nữa để du khách có thể khai quật hết những « Ngư�i đẹp ngủ trong rừng » như thế nà y.

Những đư�ng cong của gian trưng bà y Nhật Bản – Phần mái vòm theo kiểu Art Déco của thư viện bảo tà ng – Không gian bên trong bảo tà ng