Old Diary - Part 6 - Bức ảnh cũ

[caption id="attachment_253" align="alignnone" width="450" caption="6A1 (1996)"][/caption]



Tự dưng Vũ Hiệp post lên facebook cái ảnh này, cái ảnh mà mình chưa bao giờ được xem và là cái ảnh đầu tiên của mình về 6A1. Phải mất một lúc lâu mình mới nghĩ ra đây có lẽ (chỉ « có lẽ » thôi) là ảnh chụp nhóm 1 bên bờ Hồ Tây sau khi học xong ở nhà bác Nhĩ. Thực ra là một phần của nhóm 1 thì đúng hơn, vì ít ra trong ảnh không có thằng Tuya, chưa kể toàn bộ con gái nhóm 1 (mà chắc chắn sẽ có Đặng Lưu Phương Anh, Khánh Thủy, Vân Trang, Mai Phương, Thu Thủy, Hoàng Anh). Lại nhắc đến thằng Tuya, lâu lắm rồi không gặp cái thằng có tên đặc biệt nhất Chu Văn An từ cấp 1 đến cấp 3 này – Panh Tuya, bố nó – họa sĩ Nguyễn Bảo Toàn hay « Toàn xồm » như A1 vẫn gọi, yêu hội họa tới mức đặt tên cả hai đứa con là đồ vẽ, chị thằng Tuya (trông hiền lành khắc hẳn thằng em) là chị Toan – toile trong tiếng Pháp là vải vẽ, còn thằng Panh Tuya – peinture trong tiếng Pháp là bức tranh. Tuya là thằng đầu tiên mình quen khi bước chân vào 5A2, nơi mọi người vốn hầu hết đã học cùng hoặc biết nhau từ lớp 4, mình vẫn còn nhớ cái áo phông màu cam của nó trong lần xếp hàng đầu tiên ở 5A2. Hồi bé thằng này ngoan, đá bóng hay và học rất giỏi – nhóm 1 cho đến hết lớp 8 thì phải, nhưng hình như càng lớn thằng Tuya học càng sút, hoặc ít ra là mình tưởng như thế, vì cũng lâu quá rồi không gặp nó. Chẳng biết anh kỹ sư Toán ứng dụng Bách Khoa giờ đang làm cái gì.

Quay lại bức ảnh quý giá. Hàng ngồi có 4 đứa từ trái sang là Quân Phượng, Vũ Hiệp, Khôi và Hải cẩu. Hàng đứng từ trái sang là Quang bò, Lân Tín, Tùng Hoàng, Việt Dũng, Hải Nam, mình, Trung Điều và Minh Sơn. Quân Phượng cũng ở ngõ 29 như mình, như vậy là 6A1 có tới 3 thằng ngõ 29 Thụy Khuê là mình, Huy Sơn và Quân (Phượng là tên mẹ nó nhưng bị gắn chết với tên nó, đến nỗi mà giờ mình vẫn chẳng nhớ nổi tên bố nó là gì). Quân Phượng hồi đó rất thân với thằng Tú, đến lớp 7 thì nó chuyển sang Giảng Võ, lớp 10 thì lại chuyển ngược về D2 CVA. Mặc dù cùng ngõ nhưng mình không chơi với thằng này, thậm chí không hiểu vì sao còn nghĩ nó học kém-mặc dù nhìn ảnh thì rõ ràng nó cùng nhóm với mình, cái « định kiến » buồn cười này theo mình mãi đến lớp 9 khi nhìn thấy nó ở kỳ thi Olympic Toán ở Trưng Vương, phản ứng đầu tiên của mình là buông một câu hỏi ngớ ngẩn : « Giờ ông cũng được thế này cơ à ?!». Thực tế thì thằng này tuy ham chơi nhưng học giỏi (ít ra là hơn mình), dù ít dù nhiều nó cũng là một trong những đứa D2 được giải Quốc gia Tin. Có lẽ ấn tượng sâu sắc nhất về thằng Quân lại là về chị nó, hay đúng hơn là chuyện yêu đương của chị nó. Chị thằng Quân khá lùn, và không hiểu sao lại chọn yêu một anh cao lênh khênh, đôi chênh lệch này yêu nhau suốt thời học cấp III ở CVA (ít ra là thế) và rất hay đi với nhau, có lẽ cả CVA thời ấy đều phải nhớ cái cặp chênh lệch này (thời của mình có rất ít đôi công khai tình cảm kiểu này, và đôi chênh lệch thế này chỉ có một), tới mức mà một dạo mẹ mình còn phải hỏi xem dạo này chị thằng Quân còn yêu anh cao kều đấy không.

Ba thằng còn lại của hàng ngồi đều thuộc dạng ngoan của A1, thằng Vũ Hiệp chơi thân với mình suốt thời lớp 8 khi hai thằng học nhóm 2, cuối năm nay là nó lấy vợ, thật tiếc là mình không thể dự, nếu dự thì chắc là vui lắm vì sẽ gặp nhiều bạn cũ, thằng Hiệp vốn là thằng rất « cool » (theo tiêu chuẩn chuyên Toán thời ấy) và quảng giao, lần thi Olympic Toán ở Trưng Vương mình cứ tròn mắt ngạc nhiên vì không hiểu sao ai nó cũng quen biết và chào hỏi được. Thằng Khôi và thằng Hải hồi đấy hình như chơi thân với nhau, cả hai thằng đều rất ngoan, học giỏi và đều được làm tổ trưởng thì phải (vì ít ra thì ở 7, 8 và 9A1 cả 2 thằng đều làm tổ trưởng 2 cái tổ dở hơi nhất là tổ 2 và tổ 3) , nhưng càng lớn hai thằng hình như càng xa nhau và « phú quý giật lùi » nữa, giờ thì một anh kỹ sư điện tử viễn thông Bách khoa, một anh cử nhân Kinh tế, dù sao thì mình vẫn quý cả hai đứa vì luôn cảm giác bọn nó ngoan và ít, rất ít thay đổi so với những ngày còn học chung ở A1.

Hàng đứng đông người hơn và thành phần cũng « phức tạp » hơn hàng ngồi. Thằng Quang bò học với mình ngay từ những ngày lớp 1, vậy mà đến lớp 4 nó lại nhảy vọt lên 4A1 làm các cụ nhà mình, đặc biệt là cụ giai có vẻ không hài lòng vì « sao nó học kém con mà giờ nó lại học chuyên Toán ». Thằng này cũng thuộc dạng « phú quý giật lùi » về chuyện học hành thì phải, mình vẫn còn nhớ ngày cuối cùng trước khi thi Đại học mình, thằng Vũ và thằng Phương qua nhà thằng này chơi, bốn thằng vẫn nói chuyện rất hăng hái về việc « phải học thuộc mấy cái định lý trong SGK Toán » để còn đi thi, cuối cùng thì hình như nó trượt Bách Khoa và phải học Giao thông. Chẳng biết bây giờ nó làm gì, chỉ thấy càng ngày càng béo, à mà vẫn không hiểu tại sao lớp mình không gọi nó là Quang béo hay Quang Thao (tên mẹ nó, bác Thao làm hội trưởng hội phụ huynh A1 suốt mấy năm) mà lại là Quang bò. Lân Tín hồi đấy công nhận đẹp trai, càng lớn nó càng gầy đâm càng thua xa thầy, thằng này thì lúc nào cũng học giỏi, lại còn đá bóng hay, lớp phó nữa (không hiểu sao các thầy thích cho con gái làm lớp trưởng A1 thế, hết Vân Trang lớp 6 cho đến Hoàng Anh lớp 7, 8, 9), đúng tiêu chuẩn hotboy (của dân chuyên Toán), vậy mà không hiểu sao hồi cấp II không có em gái nào hâm mộ ? Và thực tế thì chắc con trai A1 cũng « dull » thật, vì nói chuyện với em Hạnh học A2 kém mình 1 tuổi, thấy em cũng chỉ ấn tượng anh Đức galant cao lớn đẹp trai, chứ còn đến tầm như Minh Sơn hay Hiền cú là « không có tên tuổi » rồi. Thằng Tùng Hoàng thì đúng là trông ảnh cũng không khác gì tính cách của nó – nổi loạn. Thằng này làm mình hơi « sợ » từ ngày lớp 5 vì nó có vẻ đầu gấu, và thực tế thì nó cũng nổi danh với nhiều huyền thoại dạng « vác gạch đuổi bảo vệ ». Tuy nhiên mình vẫn phục nó vì nó rất thông minh dù cực kỳ lười và ham chơi. Ngồi cùng tổ với nó suốt mấy năm cấp II, chẳng bao giờ mình thấy thằng này học bài hay chuẩn bị bài ở nhà, vậy mà nó muốn thi vào đâu thì đều đỗ vào đó (và điểm cao là đằng khác). Nghe nói nó học Bách Khoa được vài năm chán quán lại nhảy sang Kinh tế, không hiểu bây giờ nó làm gì rồi.

Thằng bên cạnh Tùng Hoàng là Việt Dũng, hay Dũng đen, Việt Dũng B (6A1 còn một thằng Việt Dũng nữa, đến lớp 7 thì cả hai thằng đều chuyển đi). Thằng này mình quen từ ngày hai thằng còn học chung lớp cờ vua thầy Ban ở trường 10-10 (chắc thời đó mình học khoảng lớp 2, lớp 3 thì phải), thằng Tùng Hoàng hồi đó cũng từng học cờ vua mấy buổi nhưng rồi lại bỏ. Ấn tượng hồi đó chỉ là thấy thằng này chơi cờ vua giỏi, từng có lần thắng cả thầy Ban thì phải. Sau vào 5A2 bất ngờ gặp lại nó, giờ mới biết nó học vào loại giỏi nhất của 5A2, con trai 5A2 hồi đó có Lân, Đức Anh, Việt Dũng, Tuấn Linh, Hồ Lê Việt Hưng – duy có Lân Tín học cùng mình đến 9A1, còn lại thì tứ tán, Đức Anh và Việt Dũng thì hình như học khối chuyên, Tuấn Linh học D2 CVA rồi khoa Kinh tế (nhà thằng này hình như rất giàu), Việt Hưng học Hóa Ams rồi đi Mỹ. Buồn cười là hồi bé Việt Hưng trông dull nhất trong số 5 đứa, lại hay khóc nhè, thì lớn lên lại trông sáng sủa nhất hội và có người yêu rất xinh (đấy là mình nghe đồn thế). Thằng Việt Dũng học giỏi, đá bóng hay nhưng lầm lì, ít nói. Mãi đến vừa rồi mình mới bất ngờ biết trang facebook của nó, và bất ngờ vì nó học đại học ở Nha Trang (trường thủy sản) và bây giờ đang học ở Đài Loan. Trông nó trong ảnh cũng khác nhiều làm mình không nhận ra (phải đến khi thằng Khôi tag Việt Dũng trong ảnh mình mới biết « nó là nó »), chỉ có một thứ vẫn không đổi đó là hình như nó vẫn đá bóng hay. Chẳng hiểu « ông bạn cờ » của mình còn nhớ mình là ai không, vì thực tế giai đoạn nói chuyện nhiều nhất của mình với nó chỉ là những ngày học cờ cùng nhau cách đây đã hơn 15 năm rồi.

Thằng Hải Nam là một trường hợp đặc biệt của 6A1, nó « rơi » xuống 6A1 từ một chỗ nào đó không ai biết, và nó làm cả lũ phải há hốc mồm vì sau giờ tan học thêm khi bố nó đến đón, hai bố con nói chuyện với nhau bằng … tiếng Anh, và chỉ có tiếng Anh không chêm thêm câu tiếng Việt nào. Theo mình nghe kể lại thì bố nó làm nghề ngoại giao, và buộc nó nói tiếng Anh nhiều như vậy để luyện cho nó giỏi ngoại ngữ từ bé. Đương nhiên là trong giờ tiếng Anh của cô Cúc nó học giỏi nhất, 10 phẩy thì phải, nhưng mình vẫn nhớ mãi một lần nó « bị » cô cho 9 và nó có vẻ ấm ức lắm, với một thằng học tiếng Anh làng nhàng (và cũng chẳng thích gì môn này) như mình thì việc « 9 mà còn ấm ức » quả thực lạ lùng. Đến lớp 7 thằng Nam lại biến mất, không hiểu giờ nó làm gì, có làm nghề ngoại giao như bố nó không. Thằng Trung Điều trong ảnh bé nhất hội, và cho đến lớp 9 thì nó vẫn là thằng lùn nhất lớp, ấy thế mà nó lại thành thằng thứ 2 trong hội 9A1 lấy vợ (thằng thứ nhất lấy vợ của 9A1 là thằng Linh Dũng, cũng là một thằng lùn nữa), giờ nó đã có con, hình như là con gái thì phải. « Thanh niên » dép lê tất xù cuối cùng là thằng Đức Minh, « hotboy 9A1 ». Thằng này cũng thuộc dạng thông minh học giỏi, lại còn đá bóng hay và đẹp trai, nhà giàu, vậy mà cũng không hiểu tại sao cho đến hết cấp II mình không thấy có em nào theo đuổi nó ? Đến cấp III thì thằng này lười học và không còn đứng đầu lớp nữa, tuy nhiên nó lại nổi bật vì nhiều thứ khác, tiêu biểu là vở kịch Tấm Cám diễn trước trường. Nó « hot » đến mức Thảo béo và Thiên Hương khi được bạn đề nghị giới thiệu con trai D1 để gọi điện trêu, Đức Minh cũng đứng đầu danh sách. Chắc nó phải có một cơ số em gái theo đuổi, mình chỉ biết một trong số đó. Đó là một em gái tính rất hay, trông hiền lành và ngoan ngoãn, mình vẫn ấn tượng mãi cảnh em ý đội mưa đến nhà Đức Minh ngày thằng này bay đi Ukraina. Thằng Đức Minh không hiểu đã có người yêu chưa, mình vẫn có hy vọng khá buồn cười là em này và thằng Đức Minh thành được một đôi, vì cả hai đều thông minh, tính hay và mình đều rất quý. Thật tiếc là mình quý thằng Minh hơi muộn (vì nhận ra nó là một thằng tử tế hơi muộn).

Mình hồi đó trông cao gần nhất hội, thời đó mình vẫn nhớ là đang bắt đầu dậy thì. Thật may là quyển Từ điển bách khoa tập 1 có đến hết vần Đ, nhờ thế mình đủ hiểu những thay đổi về thể chất trong suốt thời gian đó là dấu hiệu của tuổi dậy thì. Hồi đó ốm suốt, vẫn nhớ có đợt nằm ốm ở nhà xem Bao Công, đến gội đầu cũng bắt mẹ mang chậu thau lên gác để mình vừa gội vừa xem được Bao đại nhân với Công Tôn tiên sinh. Lớp 6 nói chung là giai đoạn khủng hoảng và nhiều ức chế, mình lười học, mang tiếng học nhóm 1 nhưng suốt ngày bùng học, kết quả là sa sút nặng nề và thất bại thê thảm khi thi vào lớp 7. Ngày đó 6A1 và 7A1 bị trường nhét vào cái phòng học xấu xí, ngăn cách bằng một cái phên, cứ lớp này im lặng thì lớp kia ồn ào và ngược lại, đâm cả hai lớp ghét nhau như chó với mèo, ghét đến mức lôi nhau ra cái bể nước bên cạnh để « đại chiến », giờ thì cả cái lớp học xấu xí và cái bể nước ấy đều đã thành « dĩ vãng », thành gạch vụn. Chẳng nhớ hồi đó lớp mình ngồi thế nào (chứ từ lớp 7 là mình đã bắt đầu nhớ gần như toàn bộ vị trí của mỗi đứa trong lớp), chỉ nhớ mình ngồi bàn thứ 2 từ dưới lên, bàn còn có thằng Đình Minh, Thủy bầu. Có lần bọn nó chơi ủn đẩy, Thủy bầu ngã vào người mình làm mình tí thì … thích bạn Thủy. Thủy bầu học giỏi từ bé cho đến lớn, vừa tốt nghiệp Master ở NUS và chắc là sẽ thành một nhà ngoại giao giỏi.

Từ một bức ảnh nhỏ mà mình nhớ ra được bao nhiêu thứ tưởng như đã quên lãng. Hay thật.

Nhật kí xa xứ - Part 25 - Đêm bảo tàng (4)

Tên đầy đủ của bảo tà ng Guimet là Bảo tà ng quốc gia nghệ thuật châu � (Musée national des arts asiatiques), nơi trưng bà y các sản phẩm nghệ thuật cổ đại-trung đại và cận đại của các nước châu � từ Nhật Bản tới Afghanistan mà nước Pháp đã cướp/mua/khai quật được trong suốt hơn một thế kỉ tung hoà nh ở đây. Tuy Pháp « chỉ » phải đứng thứ hai sau đế quốc Anh v� mức độ khai thác thuộc địa ở châu � nhưng qua những gì tôi đ�c được trên mạng và trông b� ngoà i của bảo tà ng thì Guimet « có vẻ » nh� bé và nghèo nà n v� mặt hiện vật.

Mặt ti�n của bảo tà ng Guimet ở Quảng trư�ng Alma. Phía bên tay trái của bảo tà ng là Viện Viễn đông Bác cổ nổi tiếng, thật ngạc nhiên là trụ sở của Viện lại là một tòa nhà nh� bé, xấu xí, kém xa so với cơ sở cũ của nó ở Việt Nam – nay là Bảo tà ng Lịch sử Việt Nam

Tôi đã nhầm ! Bộ sưu tập của bảo tà ng Guimet, dù đã san bớt cho Bảo tà ng kè Branly và Viện Thế giới Ả Rập, vẫn cực kì đồ sộ. Tất cả các n�n văn hóa lớn của châu � đ�u có hiện vật tại đây, và đó đ�u là những hiện vật độc đáo, tinh tế và quý giá nhất. �ương nhiên nơi tôi quan tâm nhất vẫn là gian trưng bà y v� Việt Nam, nơi lưu giữ hiện vật khảo cổ quý giá nhất trong lịch sử mấy nghìn năm của nước ta – Trống đồng �ông Sơn. Nhưng phải thừa nhận một sự thật rằng gian trưng bà y của Việt Nam, nếu trừ đi gian Chăm Pa, thì thuộc và o hà ng nh� bé, sơ sà i và « nhạt nhẽo » nhất trong số các gian trưng bà y ở Guimet, thậm chí là thua kém cả các n�n văn hóa nh� như Nepal (chứ chưa cần nói đến các n�n văn hóa « lớn » như Campuchia, Afghanistan hay ba cây đại thụ của Guimet là Nhật Bản, Trung Quốc và Ấn �ộ). Khó có thể tin rằng sau 80 năm cà y nát nước ta, ngư�i Pháp lại « chỉ » mang v� từng nà y hiện vật, phải chăng n�n văn hóa Việt Nam … chỉ đến thế, hay tất cả những gì tinh túy nhất của Việt Nam đã bị nhà Minh phá hủy và cướp bóc trong vòng mấy chục năm đô hộ ? Hy v�ng tôi sớm có dịp tới Bảo tà ng Cố cung Bắc Kinh để tự trả l�i câu h�i của mình. Quay lại với gian trưng bà y của Việt Nam, « ngôi sao » trống đồng �ông Sơn quả thực rất ấn tượng với những nét hoa văn tinh tế và những đư�ng cong đáng tự hà o của một hiện vật được tạo tác từ cả nghìn năm trước Công nguyên. Bên cạnh chiếc trống đồng quý giá, gian Việt Nam chỉ còn một số đồ sứ với mức độ tinh xảo vừa phải có niên đại khoảng thế kỉ 15, 16 cùng hai bức tượng Quan Âm có niên đại thế kỉ 17, 18. Tuy khá nghèo nà n nhưng dù sao tôi cũng có một tự hà o nh� rằng hiện vật của Việt Nam, dù bị kẹp giữa hai cực văn hóa khổng lồ là Trung Quốc và Khmer, vẫn có những nét riêng không bị trộn lẫn.

Muôn năm chế độ Night snapshot của S2 IS.

Tượng Quan Âm chùa Liên Trì, thế kỉ 17 – �ĩa sứ thế kỉ 16 – Tượng Quan Âm Tượng Quan Âm thế kỉ 18

Việt Nam còn một gian khác lớn hơn dà nh cho các hiện vật th�i kì Chăm Pa ở Mỹ Sơn thế kỉ 11, 12. Tuy chúng rất đẹp và tinh tế nhưng tôi không có nhi�u ấn tượng lắm vì chúng (đương nhiên) giống hệt các hiện vật « anh em » của n�n văn hóa Khmer-Campuchia vốn chiếm nguyên 2/3 tầng 1 của bảo tà ng.

Một hiện vật có nguồn gốc Mỹ Sơn, thế kỉ 12 – Gian chính của tầng 1 được dà nh toà n bộ cho n�n văn hóa Khmer-Campuchia

Do có quá nhiá»�u hiện vật và tòa nhà được dùng là m bảo tà ng có vẻ nhÆ° được thiết kế vá»›i mục đích ban đầu khác nên không gian trÆ°ng bà y của Guimet khá rắc rối, cá»™ng thêm và o đó là việc thiếu thá»�i gian khiến tôi không thể nà o Ä‘i thăm hết các gian trÆ°ng bà y hiện vật của bảo tà ng, Ä‘Ã nh bằng lòng vá»›i việc tập trung và o hai ná»�n văn hóa Æ°a thích là Trung Quốc và Nhật Bản. Ä�ể mô tả bá»™ sÆ°u tập nghệ thuật Trung Quốc của Guimet chỉ có thể dùng hai chữ : « Tuyệt vá»�i ! ». Nó bao quát toà n bá»™ lịch sá»­ nghệ thuật Trung Quốc từ giai Ä‘oạn nhà ThÆ°Æ¡ng (thế kỉ 12-11 trÆ°á»›c Công nguyên) vá»›i những mảnh Giáp cốt văn nổi tiếng, qua giai Ä‘oạn nhà Chu – Xuân Thu-Chiến Quốc (thế kỉ 5 trÆ°á»›c Công nguyên) vá»›i các bá»™ chuông đồng mà tôi tưởng rằng chỉ còn tồn tại trên phim ảnh. Giai Ä‘oạn hùng mạnh nhất của Trung Quốc thá»�i Hán-Ä�Æ°á»�ng được minh há»�a bằng những đồ tạo tác tinh xảo đến không thể tin được do ngÆ°á»�i Pháp lấy từ địa Ä‘iểm khai quật nổi tiếng – Hang Mạc Cao, Ä�ôn Hoà ng nằm trên Con Ä‘Æ°á»�ng tÆ¡ lụa, dù đã Ä‘á»�c và xem phim tà i liệu vá»� địa chỉ khảo cổ nà y nhÆ°ng tôi vẫn bất ngá»� trÆ
°á»›c sá»± tinh tế của các tác phẩm nghệ thuật-tôn giáo vốn nằm im lìm cả nghìn năm giữa sa mạc nà y.

Một chiếc vại bằng đồng hình con voi niên đại cuối th�i nhà Thương (thế kỉ 12 trước Công nguyên) – Bộ chuông niên đại cuối th�i Xuân Thu, đầu th�i Chiến Quốc (thế kỉ 6 trước Công nguyên) – Tượng th�i nhà �ư�ng (thế kỉ 7)

Nghệ thuật Trung Quốc kể từ cuối th�i nhà Tống và đỉnh cao là giai đoạn cuối đ�i nhà Minh, đầu th�i nhà Thanh được Guimet giới thiệu thông qua sản phẩm nổi tiếng nhất, nổi tiếng tới mức nó đã đi thẳng và o tiếng Anh với cái tên China – gốm sứ. Guimet có một bộ sưu tập gốm sứ Trung Quốc vô giá với đủ bộ men xanh, men đ� và những sản phẩm xuất sắc nhất của vùng gốm Cảnh �ức Trấn. Mỗi chiếc đĩa sứ, l� gốm được trưng bà y đ�u mang một dáng vẻ, mà u sắc và h�a tiết riêng với mức độ tinh xảo vượt xa đồ gốm sứ của hai n�n nghệ thuật láng gi�ng là Tri�u Tiên và Nhật Bản. Rất tiếc là do không gian trưng bà y tối nên tôi không thể chụp lại được vẻ đẹp của những đồ gốm sứ nà y, và thực ra thì chúng xứng đáng được xem tận mắt thay vì chỉ ngắm qua sách vở, phim ảnh.

Một phần nh� trong gian trưng bà y gốm sứ Trung Quốc – Bát sứ th�i nhà Thanh – Bình gốm Cảnh �ức Trấn th�i nhà Minh

Bên cạnh đó Guimet còn có một số lượng không nh� các tác phẩm nghệ thuật Trung Quốc có nguồn gốc từ bộ sưu tập cũ của hoà ng gia Pháp trong đó tôi đặc biệt ấn tượng với một mô hình nhà cửa bằng ngà voi được chế tác vô cùng tinh tế. Từng khuôn mặt ngư�i, rèm cửa, chi tiết quần áo đ�u được chạm khắc tỉ mỉ tới mức mà tôi nghĩ các nhà sản xuất Lego nên lấy chúng là m mẫu cho sản phẩm của h� (mô hình nhà cửa nà y có tỉ lệ tương đương với các bộ lắp ghép Lego hiện đại). Bên cạnh đó Guimet còn có nhi�u sản phẩm nghệ thuật Trung Quốc khác, tất cả đ�u có một điểm chung, đó là chúng được tạo ra với độ tinh xảo vượt trội. Số lượng hiện vật Trung Quốc nhi�u tới mức mà sau khi bước chân ra kh�i bảo tà ng, tôi vẫn chưa chắc mình đã lướt qua (chứ đừng nói là xem kĩ) hết các gian trưng bà y Trung Quốc chưa, thật may là có lẽ tôi đã không b� qua gian quan tr�ng nà o, kể cả những bức tranh tôm, tranh gà nổi tiếng của T� Bạch Thạch.

Bộ mô hình nhà bằng ngà voi – Chi tiết – Một chiếc bình ng�c xanh

�ược trưng bà y xen kẽ với các gian nghệ thuật Trung Quốc là một số gian Nhật Bản và Tri�u Tiên, hai n�n văn hóa-nghệ thuật kế cận và chịu ảnh hưởng lớn từ ngư�i láng gi�ng khổng lồ. Tuy có nhi�u nét giống (và đương nhiên không thể ngang ngửa v� mức độ tinh xảo) với các đồ nghệ thuật Trung Quốc, các tác phẩm Nhật Bản và Tri�u Tiên vẫn có những nét riêng giúp ngư�i xem dù có không đ�c bảng giới thiệu cũng khó mà nhầm được nguồn gốc tác phẩm. Nếu như đồ nghệ thuật Nhật Bản nổi bật ở sự tinh tế với những chi tiết m�m mại, giản lược, thì đồ nghệ thuật Tri�u Tiên lại nổi bật ở sự độc đáo (exotic). �i�u tôi tiếc nuối nhất là đã không thể tìm được gian trưng bà y tranh khắc gỗ Nhật (ukio-e) với bức Sóng lừng ở Kanagawa nổi tiếng của Hokusai.

Bình phong c
him hạc của Nhật Bản – Tượng Kim Cương giữ cửa của Nhật – Tượng Quan Âm nghìn mắt ngìn tay của Tri�u Tiên

Th�i gian không đủ để thăm quan hết các gian trưng bà y của Guimet, tôi đà nh bước ra cửa với hy v�ng sẽ còn có dịp quay lại đây và bà i h�c « �ừng đánh giá bảo tà ng qua vẻ ngoà i của nó ». Guimet xứng đáng là một trong những bảo tà ng xuất sắc và đẹp nhất nhất của Paris, không chỉ bởi bộ sưu tập mà còn bởi chính cách thiết kế hiện đại của tòa nhà bảo tà ng với phong cách Art Déco đặc trưng. Thật ngạc nhiên khi bảo tà ng nà y không nằm trong danh sách những địa điểm thăm quan đông khách nhất của Paris, trong khi đáng ra nó phải là địa chỉ đầu tiên của khách du lịch, nhất là khách du lịch châu � mỗi khi tới thà nh phố nà y. Hay có lẽ h� (khách du lịch) cũng như tôi bị đánh lừa bởi vẻ ngoà i giản dị của Guimet, có lẽ nước Pháp cần có thêm nhi�u « �êm bảo tà ng » nữa để du khách có thể khai quật hết những « Ngư�i đẹp ngủ trong rừng » như thế nà y.

Những đư�ng cong của gian trưng bà y Nhật Bản – Phần mái vòm theo kiểu Art Déco của thư viện bảo tà ng – Không gian bên trong bảo tà ng

Nhật kí xa xứ - Part 25 - Đêm bảo tàng (3)

Phải nói rằng tôi sắp kế hoạch đi thăm bảo tà ng hơi « li�u » vì chỉ trong một ngà y tôi dự định đi thăm 4 bảo tà ng + 1 nghĩa trang, đồng nghĩa với việc đi liên tục không dừng chân, những phút ngồi nghỉ duy nhất là khi ngồi dưới tà u điện ngầm đi từ bảo tà ng nà y tới bảo tà ng khác. Rất may là ni�m vui được đến thăm những bảo tà ng mơ ước (và không mất ti�n và o cửa) đã giúp tôi trụ được đến 19h để và o chạm tay và o ngôi mộ tôi muốn đến thăm nhất trên đất Pháp nà y, ngôi mộ của ngư�i con ưu tú nhất nước Pháp, ngư�i mang lại cả vinh quang và tủi nhục cho đất nước mình – Napoléon Bonaparte. Dù vẫn còn nhi�u tranh cãi v� so sánh công-tội của Napoléon đối với nước Pháp nhưng có lẽ ông vẫn là nhân vật quan tr�ng (và được kính tr�ng) nhất trong lịch sử đất nước hình lục lăng. �ể xứng đáng với tầm vóc khổng lồ của vị hoà ng đế nh� bé, ngư�i Pháp dà nh cho ông ngôi mộ đẹp nhất, trang tr�ng nhất ở chính giữa thủ đô Paris, đó là dưới mái vòm Les Invalides mạ và ng chói l�i, một trong số ít điểm cao của trung tâm thủ đô.

Quách bằng đá hoa cương của Napoléon

Trần mái vòm Les Invalides – Quách của Napoléon nhìn từ bên cạnh

Quan tà i của Napoléon được đặt trong quách bằng đá hoa cương mà u huyết dụ nằm thẳng phía dưới mái vòm Les Invalides. Xung quanh mộ của vị hoà ng đế còn có 6 cái quách khác của hai ngư�i mang h� Bonaparte – Jérôme và Joseph Bonaparte, cùng 4 vị thống chế lừng danh của nước Pháp là Vauban, Turenne, Lyautey và Foch (hai ngư�i sau thuộc hà ng thống chế đ�i cuối cùng của nước Pháp được phong sau chiến thắng của nước Pháp tại Thế chiến thứ nhất). Thật tiếc là ngư�i ta không thể đưa mộ của cả 12 vị thống chế thân tín của Napoléon v� nơi đây (để tạo thà nh một quần thể như Tư�ng điện Kremlin), những con ngư�i lừng danh từng sát cánh bên Napoléon ở Austerlitz, ở Ulm, như Ney, như Davout vẫn phải nằm im lìm ở nghĩa trang Père-Lachaise, nằm khá xa Les Invalides, một Napoléon nổi tiếng khác, ngư�i cháu « tội đồ nước Pháp » của vị hoà ng đế - Napoléon III, thậm chí còn phải nằm lại ở nước Anh, và ngư�i Pháp thì vẫn tiếp tục tranh cãi xem có nên đưa hà i cốt vị tổng thống – hoà ng đế cuối cùng của đất nước hồi hương không.

Khu Les Invalides vốn là một bệnh viện cũ của quân đội Pháp. Phần mái vòm vốn là nhà th� nay được dà nh là m nơi an nghỉ cho Napoléon, 3 dãy nhà cực lớn còn lại của Les Invalides được chuyển thà nh nơi trưng bà y của Bảo tà ng quân đội Pháp (Musée de l’armée) và Bảo tà ng Bản đồ và Mô hình quân sự (Musée des Plans-reliefs). Tuy cùng nằm một chỗ nhưng tôi « bể » kế hoạch đi Bảo tà ng mô hình vì hà ng ngư�i xếp hà ng và o đây quá dà i, mà tôi cũng không hiểu xếp hà ng dà i thế để là m gì vì rõ rà ng là ch� được và o thăm cái bảo tà ng nà y xong thì cũng hết buổi tối.

Miễn phí không có nghĩa là « chất lượng phục vụ tồi ». Trái lại trong « �êm bảo tà ng » ngư�i ta còn tổ chức rất nhi�u hoạt động kèm theo, ví dụ ở bảo tà ng quân đội là những diễn viên ăn vận theo kiểu Ba chà ng lính ngự lâm (và h� cũng g�i nhau là D’Artagnan, Porthos, Athos, Aramis thật !) và biểu diễn những mà n múa kiếm đánh nhau như thật.

Bảo tà ng quân đội Pháp có hai phần chính là vũ khí – khí tà i th�i cổ và lịch sử quân sự th�i cận – hiện đại. Phần lịch sử quân sự th�i cận – hiện đại chủ yếu đ� cập đến quân đội Pháp từ cuối thế kỉ 19 – trùng với giai đoạn đánh chiếm thuộc địa (trong đó có Việt Nam) và hai thế chiến. Tôi rất xúc động và hơi có chút ngạc nhiên khi thấy ngư�i Pháp trưng bà y ở một góc khuất của bảo tà ng những « chiến tích » của h� trên chiến trư�ng Việt Nam, đó là một lá c� của quân C� đen, một bộ quan phục của quan tri�u Nguyễn, một chiếc chuông đồng lấy từ ngôi chùa ở Tuyên Quang, và đặc biệt là bộ tri�u phục của Nguyễn Tri Phương mà ngư�i Pháp đã cướp lấy sau khi h� tiến và o thà nh Hà Nội. Khá nhi�u ngư�i tò mò khi thấy tôi đứng tần ngần trước bộ quần áo lẽ ra phải được trưng bà y ở Bảo tà ng Lịch sử Việt Nam nà y, một bà ngư�i Pháp sau khi nghe tôi kể v� sự tích chủ nhân bộ quần áo cũng nói rất chân thà nh : « �áng ra bộ quần áo nà y phải ở đất nước b�n mà y ».

Bộ tri�u phục của Nguyễn Tri Phương – Quan phục của một vị quan tri�u Nguyễn – Chuông do ngư�i Pháp cướp ở Tuyên Quang đem v� nước

Phần còn lại của cánh lịch sá»­ quân sá»± cận – hiện đại không khiến tôi hứng thú, theo tôi là nó còn không đặc sắc bằng bảo tà ng quân sá»± Le MÃ
©morial ở Caen, có lẽ má»™t phần vì những trang đẹp nhất của Thế chiến thứ nhất được dà nh cho ngÆ°á»�i Anh, còn Thế chiến thứ hai vá»›i ngÆ°á»�i Pháp thì chỉ là má»™t vết nhÆ¡ không bao giá»� có thể rá»­a được. Chẳng thế mà phần Thế chiến thứ hai của bảo tà ng cá»±c kì nhà m chán vì chỉ Ä‘á»� cập quanh Ä‘i quẩn lại những sá»± kiện của Chính phủ tá»± do Pháp (hay chính phủ De Gaulle) vốn cÅ©ng chẳng có nhiá»�u trận đánh hay chiến dịch đáng để tá»± hà o.

Mô hình « No Man’s Land » th�i Thế chiến thứ nhất – Vũ khí th�i Thế chiến thứ nhất – Lịch sử Thế chiến thứ hai

Thật may cho ngư�i xem là để bù đắp và o sự nghèo nà n của phần cận-hiện đại, phần vũ khí-khí tà i th�i cổ-trung đại của bảo tà ng lại cực kì đầy đủ, phong phú v� chủng loại và số lượng thì nhi�u tới mức h� phải trưng bà y luôn hiện vật … trong kho vì không đủ chỗ triển lãm. Ở đây ngư�i ta có thể tận mắt nhìn thấy những bộ áo giáp của các hiệp sĩ Thập tự chinh th�i đầu thiên niên kỉ thứ nhất, vô số kiếm, n�, súng ống th�i trung đại và đương nhiên là cả những bộ giáp cầu kì, mạ sáng chóe của các vị vua Pháp. �ứng giữa đống hiện vật ngồn ngộn, tôi như lạc và o một thế giới khác, thế giới của các bộ phim lịch sử trong đó các hiệp sĩ mặc những bộ giáp kín tận mặt, cầm gươm dà i, cưỡi ngựa b�c giáp để vượt qua những cơn mưa đạn đại bác và cung tên của đối phương. Thật kì lạ là những sản phẩm đại diện cho chết chóc nà y lại được trang trí đặc biệt tỉ mỉ bằng những hình hoa lá (đi�u mà tôi chưa từng thấy trong phim ảnh), thậm chí tay cầm những khẩu đại bác lại được đúc thà nh hình những cặp tình nhân hôn nhau. Với kho hiện vật đồ sộ thế nà y, chẳng trách nà o các bộ phim lịch sử Pháp lại chi tiết, cầu kì và chân thực đến thế.

Hai hiệp sĩ cưỡi ngựa ở cổng ra và o gian cổ-trung đại – Một khẩu thần công với đạn khổng lồ - Bộ hiện vật đầy đủ của một chiến binh cùng ngựa mang giáp

Số lượng giáp của bà o tà ng nhi�u tới mức chúng được trưng bà y luôn trong kho với cửa kính trong suốt vì nếu từng bộ được đặt và o tủ kính riêng thì có lẽ phải 3 cái Les Invalides mới chứa hết được số hiện vật nà y

Không chỉ trưng bà y các vũ khí- khí tà i của châu Âu, bảo tà ng còn có hai bộ sưu tập, tuy không lớn nhưng ở đi�u kiện bảo tồn cực tốt, các bộ áo giáp và vũ khí của nhà Thanh và shogun Nhật Bản. Tôi chỉ có thể đưa ra một nhận xét, đó là : « Như trong phim ! », và thực tế thì trông chúng còn tinh xảo và đẹp hơn nhi�u ở trong các bộ phim lịch sử Trung Quốc và Nhật Bản. Nếu phải so sánh thì tôi thấy các bộ giáp và gươm giáo của phương �ông còn đẹp và cầu kì hơn nhi�u lần so với những bộ giáp nặng n� và kém sức cơ động của phương Tây, đúng là trong lịch sử, kẻ « đi trước » đôi khi vẫn phải chịu phận ngư�i « v� sau ».

Một bộ áo giáp của tướng th�i nhà Thanh – Giáp của ngư�i và ngựa của một tướng lĩnh Nhật th�i shogun – Bộ giáp điển hình của một tướng lĩnh shogun, cái nà y nhỡ tay chụp flash, đến gi� vẫn còn thấy áy náy

Bộ mặt ngán ngẩm của tôi khi nhìn thấy hà ng ngư�i xếp hà ng trước Bảo tà ng mô hình.

Chuyến thăm Les Invalides của tôi kết thÃ
ºc trÆ°á»›c dá»± kiến vì hà ng ngÆ°á»�i xếp hà ng trÆ°á»›c Bảo tà ng mô hình quá dà i. Thá»±c ra ngay bên cạnh Les Invalides là Bảo tà ng Rodin – má»™t bảo tà ng dà nh riêng cho nhà điêu khắc lừng danh nhất nÆ°á»›c Pháp Auguste Rodin, tuy nhiên tôi Ä‘Ã nh lòng bá»� qua địa chỉ nà y để đến thăm má»™t bảo tà ng được xếp hà ng đầu trong thứ tá»± Æ°u tiên của tôi, đó là bảo tà ng Guimet – nÆ¡i trÆ°ng bà y các tác phẩm nghệ thuật của châu Ã� cổ đại.

Nhật kí xa xứ - Part 25 - Đêm bảo tàng (2)

Nếu như Bảo tàng Khảo cổ và Phẫu thuật học so sánh mang tính khoa học cao và đống xương trắng xương đen rõ ràng không phải thứ ưa thích của trẻ nhỏ thì Bảo tàng Lịch sử tiến hóa lại hoàn toàn ngược lại, tôi chỉ có thể nói rằng đây là thiên đường cho trẻ con và học sinh ưa tìm hiểu về tự nhiên và thế giới.

6 tầng của Bảo tàng Lịch sử tiến hóa

Trừ một nhược điểm là hơi tối thì cách sắp xếp của Bảo tàng Lịch sử tiến hóa theo tôi là tuyệt vời. Bảo tàng được chia làm 5 tầng, trong đó tầng dưới cùng ứng với sự sống ở tận cùng đại dương (mà muốn xem thì phải chi tiền vì vậy tôi cũng không rõ là sự sống đó thế nào), tầng thứ hai ứng với sự sống dưới đáy biển, tầng thứ ba ứng với sự sống trên mặt đất mà nổi bật là hàng mô hình thú kích cỡ thật tiêu biểu cho các loài thú sống từ vùng cực như gấu trắng, hải cẩu cho tới các loài thú sống ở vùng xích đạo nhiệt đới như voi châu Phi và hươu cao cổ. Hai tầng trên cùng của bảo tàng được dành cho Lịch sử loài người và Đa dạng sinh học.

Tầng 2 (đáy biển), tầng 3 (cuộc sống muôn loài) và tầng 4 (các loài đã hoặc sắp tuyệt chủng)

Tâm điểm của bảo tàng là tầng 3 với bộ sưu tập mô hình tất cả các loài thú lớn sống trên cạn. Với kích cỡ như thật và bề ngoài cũng … như thật, đoàn thú được sắp xếp theo nơi sinh sống, các loài thú xứ lạnh xếp phía sau, dần đến các loài thú ôn đới rồi nhiệt đới, phía trên cao lơ lửng trong khoảng không bảo tàng là mô hình các loài chim, tóm lại thì chỉ thiếu một chút cây cối và tiếng động là người xem có thể thấy mình giống hệt các nhân vật trong Jumanji khi Robin Williams chẳng may gieo xúc xắc vào ô « rừng nhiệt đới ». Ở tầng này bên cạnh rất nhiều em gái đang mải mê vẽ mô hình thì có rất đông trẻ con, cả gian phòng tràn ngập tiếng trẻ con chạy nhảy, hò hét, hỏi bố mẹ, cũng phải lẽ vì chắc chẳng một gian hàng đồ chơi nào có thể nhiều màu sắc, hình ảnh và thú vật như thế này !

Bộ sưu tập thú trên cạn

Bộ xương cá voi xanh khổng lồ ở bảo tàng – Một em gái đang vẽ phác họa, ở bảo tàng có rất nhiều em gái xinh đẹp ngồi vẽ làm tôi cứ phải đấu tranh không biết nên chụp « hiện vật » hay chụp « mẫu »

Phần trưng bày ở các gian khác không làm tôi hứng thú lắm, một phần vì ánh sáng của cả bảo tàng rất yếu (có lẽ vì yêu cầu giữ chất lượng cho hiện vật), một phần vì có … quá nhiều thông tin được cung cấp làm tôi không đủ thời gian và bộ nhớ để ghi nhận hết, chứ đừng nói là để yêu thích. Nhưng có lẽ những người làm bảo tàng ở đây cũng không cần quan tâm lắm đến lứa tuổi trẻ vừa qua già chưa đến như tôi, đối tượng chính của họ vẫn là lũ trẻ con đang ở tầng 3 kia cùng bố mẹ chúng, và quả thực họ làm điều đó rất tốt vì cách trưng bày ở bảo tàng cực kì trực quan và sinh động, khêu gợi trí tò mò, lòng ham hiểu biết và nhất là mong muốn bảo vệ thiên nhiên của lũ trẻ. Tôi vẫn ấn tượng mãi khi một em bé có lẽ mới chừng 3, 4 tuổi chạm tay vào một con thú trưng bày, mẹ em chỉ nói nhẹ nhàng : « Nếu ai cũng làm như con thì nó (con thú) sẽ hỏng mất đấy ».

Bộ sưu tập bướm đủ mọi kích thước và màu sắc của bảo tàng. Đến bây giờ tôi mới tin rằng có những con bướm có đôi cánh lóng lánh và rực rỡ đến thế (ảnh chụp hoàn toàn không dùng flash)